Getuige in een strafzaak

PDF versie

Ik ben getuige van een misdrijf. Wat moet ik doen? Ben ik verplicht om te verschijnen wanneer ik word opgeroepen om te getuigen?

Wanneer je getuige bent van een misdrijf (overtreding, wanbedrijf of misdaad) en het gerecht zich over de zaak buigt, wil dit niet automatisch zeggen dat je opgeroepen zal worden om te getuigen tijdens het onderzoek of het proces. De gerechtelijke instanties moeten immers weten dat je getuige bent geweest. Je kunt hen hiervan op de hoogte brengen. Voor sommige feiten, zoals aanslagen tegen de openbare veiligheid of op het leven of de eigendom van een persoon, ben je dat wettelijk verplicht. Dit geldt ook voor ambtenaren die tijdens de uitoefening van hun werk kennis krijgen van een misdaad of een wanbedrijf. Ze moeten de procureur des Konings verwittigen (voor sommige administraties van Financiën en voor sommige misdrijven is het akkoord van de gewestelijke directeur vereist).

Als getuige doe je er goed aan wat je gezien, gehoord of waargenomen hebt zo objectief mogelijk te beschrijven. Je kunt als geheugensteuntje de feiten voor jezelf in detail noteren: het zal je helpen tijdens het verhoor of als je lang na de feiten je getuigenis moet bevestigen of nader toelichten.

VERPLICHTING OM TE VERSCHIJNEN
Als je tijdens het onderzoek of het proces een oproep om te komen getuigen negeert, riskeer je een geldboete. Je kunt bovendien met tussenkomst van de politie gedwongen worden om te komen getuigen.

Wanneer je je onmogelijk kunt verplaatsen, bijvoorbeeld om medische redenen, kun je thuis verhoord worden.

TIJDENS HET ONDERZOEK
De politiediensten of magistraten nemen het verhoor af. Als een onderzoeksrechter je oproept, vindt het verhoor plaats op zijn kabinet in aanwezigheid van een griffier. De beklaagde of zijn of haar advocaat is hierbij niet aanwezig.

Als je als minderjarige getuige bent van een inbreuk op de integriteit van een persoon (seksuele misdrijven, mishandeling, gijzeling ...) heb je het recht je bij elk verhoor te laten vergezellen door een meerderjarige persoon naar keuze. Het openbaar ministerie of de onderzoeksrechter kunnen zich tegen de gekozen persoon verzetten in het belang van de minderjarige of om de waarheid aan het licht te brengen, bijvoorbeeld wanneer deze persoon onder verdenking staat.

OP HET PROCES
Voor tal van zaken wordt tijdens het proces enkel je schriftelijke getuigenis gebruikt.

Voor het hof van assisen, dat uitspraak doet over de zwaarste misdaden, roepen het openbaar ministerie of de verdediging altijd getuigen op. Je moet er mondeling antwoorden. Zo komt men meer te weten over wat je persoonlijk gezien of gehoord hebt. Alle vragen moeten via de voorzitter van het assisenhof gesteld worden. Alleen de voorzitter mag zich rechtstreeks tot de getuigen richten. De zittingen zijn openbaar, behalve in uitzonderlijke gevallen.

De getuigen worden opgeroepen per gerechtsbrief (= bijzondere aangetekende brief van de griffie van de rechtbank) of per dagvaarding (= een exploot van de gerechtsdeurwaarder).

Vergeet je oproepingsbrief en je identiteitskaart niet mee te brengen als je gaat getuigen voor de rechtbank. Aan het onthaal kun je informeren naar het nummer van de zaal waar je moet zijn. Je wacht je beurt af in een lokaal buiten de zittingszaal. Getuigen worden een voor een binnengeroepen om te voorkomen dat ze door de verklaring van andere getuigen worden beïnvloed. Na je getuigenis kun je de rechtszaal verlaten. Als je dat wenst kun je ook blijven om het verdere verloop van het proces te volgen.

Alvorens te getuigen, leg je de eed af. Hierbij zweer je de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zeggen. Kinderen jonger dan 15 jaar leggen geen eed af. Wie na de eedaflegging niet de waarheid spreekt, legt een valse getuigenis af. Dit is een misdrijf waarvoor een vrijheidsstraf kan worden opgelegd.

GEDEELTELIJKE OF VOLLEDIGE ANONIMITEIT
De anonieme getuige getuigt onder eed voor een (onderzoeks)rechter. Zijn identiteitsgegevens (naam, voornaam, leeftijd, burgerlijke stand, beroep, adres, verwantschap met de in verdenking gestelde) worden geheel of gedeeltelijk geheim gehouden.

• Gedeeltelijke anonimiteit kan worden toegekend wanneer de getuige of zijn naaste omgeving door de onthulling van sommige identiteitsgegevens of de getuigenis ernstig nadeel kan ondervinden.
• Volledige anonimiteit kan worden toegekend bij onderzoeken rond de  georganiseerde misdaad, terrorisme, ...  De getuige of zijn naaste omgeving moet zich ernstig bedreigd voelen in zijn integriteit en om die reden weigeren met het gerecht samen te werken. Er moeten wel precieze aanwijzingen zijn dat de getuige of zijn omgeving gevaar loopt. De onderzoeksrechter moet aangeven hoe hij de betrouwbaarheid van de getuige controleert. Die getuige kan weigeren om op het proces te getuigen.

VERSCHIJNINGSVERGOEDING EN -ATTEST
Als getuige heb je recht op een verschijningsvergoeding (vast bedrag) en een vergoeding per afgelegde kilometer (reiskostenvergoeding). Deze vergoeding kun je verkrijgen bij de griffie van de rechtbank. Indien je dat wenst, kun je aan de griffier eveneens een aanwezigheidsattest voor je werkgever vragen.

Wend je tot de griffie van de rechtbank waarvoor je moet verschijnen of tot de griffie van de onderzoeksrechter.

•  www.justitie.belgium.be 
• "U bent getuige", Federale Overheidsdienst Justitie, 2009, 12 p.
  Gratis brochure te downloaden van  www.justitie.belgium.be