Radiogolven en gsm-gebruik

Hebben de radiogolven van gsm-toestellen en -antennes een invloed op mijn gezondheid? Welke voorzorgen neemt de overheid?

Dagelijks staan we bloot aan elektromagnetische golven van natuurlijke en kunstmatige oorsprong. Mobiele telecommunicatie is een van de toepassingen van elektromagnetische golven. Die kende de jongste jaren een spectaculaire ontwikkeling. Net zoals satellieten en zenders van radio en televisie gebruikt mobiele telefonie radiogolven om informatie over een grote afstand te verspreiden.

RADIOGOLVEN: NIET-IONISERENDE STRALING
Radiogolven hebben een frequentie tussen 10 kilohertz en 300 gigahertz (1 hertz is 1 trilling per seconde). Ze behoren tot de categorie van niet-ioniserende straling. Niet-ioniserende straling mag je dus niet verwarren met ioniserende straling zoals röntgen- en gammastralen. Ioniserende straling kan uiterst gevaarlijk zijn voor de gezondheid, want ze kan boven bepaalde niveaus levend weefsel ernstig beschadigen of zelfs vernietigen. Radiogolven zijn echter veel te zwak om de celstructuur van levend weefsel te breken, zelfs bij een zeer hoog stralingsniveau.

EFFECT VAN RADIOGOLVEN: OPWARMING VAN LICHAAMSWEEFSEL
Radiogolven beschadigen lichaamsweefsel niet, maar worden wel in meer of mindere mate opgenomen door het lichaam in de vorm van warmte (thermisch effect). Ons lichaam reageert hier echter op met zijn ingebouwde koelmechanismen, waardoor onze lichaamstemperatuur constant blijft. Dit thermisch effect van radiogolven leidt enkel bij hoge intensiteit tot schade aan de gezondheid. In gewone leef- en werkomstandigheden bestaat hiervoor geen gevaar.

ANDERE EFFECTEN BIJ BLOOTSTELLING AAN RADIOGOLVEN
De beschikbare wetenschappelijke gegevens wijzen erop dat de blootstelling aan radiogolven met lage veldsterkte geen nadelige gevolgen heeft voor de gezondheid. Enkele wetenschappers hebben biologische effecten bij het gebruik van een gsm gerapporteerd, zoals veranderingen in hersenactiviteit, reactietijden en slaappatronen. Momenteel worden deze effecten onderzocht. Daarnaast concentreren wetenschappers zich op de mogelijke gezondheidsrisico's bij veelvuldig en langdurig gebruik van de gsm.

WONEN NABIJ EEN GSM-ANTENNE: GEEN GEVAAR VOOR DE GEZONDHEID
De vrees dat wonen of werken in de buurt van een gsm-antenne gevaarlijk is voor de gezondheid, wordt op dit moment als wetenschappelijk ongegrond beschouwd. Het uitgezonden vermogen van een gsm-antenne is te zwak om schadelijk te zijn. De uitgezonden bundel ligt vrijwel horizontaal, waardoor de blootstelling onderaan de antenne uiterst miniem is. Bovendien vermindert de sterkte van de straling aanzienlijk met de afstand.

REGLEMENTERING
Al tientallen jaren wordt er wereldwijd onderzoek gedaan naar mogelijke effecten van radiogolven. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie volgt dit op de voet.

Om de bevolking te beschermen tegen mogelijke risico’s zijn er op internationaal, Europees en nationaal niveau richtlijnen en normen vastgelegd voor de blootstelling aan de radiogolven van zendantennes en "stralende" producten zoals gsm-toestellen, draadloze huistelefoons, wifi ... De productnormen worden omgezet op federaal niveau. Wanneer het "CE"-teken op het toestel staat, betekent dit dat de fabrikant verklaart dat het product aan deze normen voldoet.

Sinds 2009 zijn er in België nieuwe normen voor vast opgestelde zendantennes. De nieuwe normen werden vastgelegd op gewestelijk, en niet meer op federaal niveau.

NORMERING VAN VAST OPGESTELDE ZENDANTENNES

In Vlaanderen is een besluit van toepassing voor vast en tijdelijk opgestelde zendantennes die elektromagnetische golven uitzenden met een frequentie tussen 10 MHz en 10 GHz. Dit besluit beperkt de stralingssterkte op twee verschillende manieren :

Enerzijds wordt er een norm opgelegd op het totale stralingsveld van alle vast opgestelde zendantennes met een frequentie tussen 10 MHz en 10 GHz. De grenswaarde bij de frequentie 900 MHz is 20,6 V/m.
Anderzijds wordt er een bijkomende norm, een grenswaarde per antenne, ingevoerd. De grenswaarde bedraagt 3 V/m (bij de frequentie 900 MHz) en geldt enkel voor verblijfplaatsen (huizen, scholen inclusief speelplaatsen, ziekenhuizen, rusthuizen …). Er wordt een uitzondering gegeven op deze bijkomende norm voor de diensten van openbaar belang, zoals veiligheidsdiensten, luchtvaart, treinverkeer en ook voor radio- en tv-omroep en voor radioamateurs.

Er is geen vergunning nodig om een zendantenne in gebruik te kunnen nemen. De operator moet wel een technisch dossier indienen waaruit blijkt dat de blootstelling afkomstig van de antenne(s) voldoet aan de normen.

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is er een ordonnantie van toepassing voor elektromagnetische straling in de frequentieband van 100 kHz tot 300 GHz. De straling van zendantennes voor mobiele telefonie behoort ook tot deze frequentieband. De ordonnantie beperkt het totale elektromagnetische veld, afkomstig van verschillende stralingsbronnen samen. De grenswaarde bij de referentiefrequentie van 900 MHz bedraagt 3 V/m. Zenders voor tv- en radio-omroep binnen bepaalde frequentiebanden vallen niet onder de ordonnantie. De norm geldt voor alle gebieden toegankelijk voor de bevolking. Om een zendantenne te kunnen uitbaten, moet de exploitant bij Leefmilieu Brussel een milieuvergunning aanvragen (voor elke zendantenne met een vermogen van meer dan 0,8 W).

In Wallonië is er een decreet van toepassing voor vast opgestelde zendantennes met een vermogen van meer dan 4 W. Dit decreet beperkt het elektromagnetisch veld tot 3 V/m per antenne (de grenswaarde is identiek voor alle radiofrequenties). Het totale elektromagnetisch veld is echter niet beperkt. De norm geldt enkel voor verblijfplaatsen: woningen, scholen, crèches, ziekenhuizen, rusthuizen, werkplaatsen, sport- en spelterreinen, … De norm geldt dus niet voor wegen, trottoirs, parkeerplaatsen, garages, parken, tuinen, balkons, terrassen en andere plaatsen waar men slechts af en toe verblijft. Vooraleer een zendantenne te plaatsen, moet de toekomstige exploitant een melding doen bij de gemeente en bij de bevoegde milieu-instanties. Deze melding moet verplicht vergezeld zijn van een conformiteitsdossier.

Voor elke zendinstallatie, gelijk waar in België, moet de operator bovendien bij de bevoegde gemeente nagaan of er een bouwvergunning nodig is.

TIPS BIJ GSM-GEBRUIK
Als je belt, komt de antenne van je gsm dicht bij je hoofd. Op dat ogenblik sta je bloot aan een hoger stralingsniveau dan iemand die in de buurt van een zendmast woont. Al voldoen mobiele telefoons aan de normen, toch zijn er factoren die verder onderzoek naar mogelijke gezondheidseffecten van deze technologie verantwoorden, waaronder beperkte wetenschappelijke aanwijzingen voor een mogelijk verhoogd risico op hersenkanker bij langdurig gebruik. Daarom adviseert de Hoge Gezondheidsraad (HGR) om een "oortje" te gebruiken. Zo vergroot je de afstand van je gsm tot je hoofd. Je belt ook best niet te lang met je gsm. De HGR geeft dit advies uit voorzorg, omwille van de resterende wetenschappelijke onzekerheid.

Voor informatie over stedenbouwkundige vergunningen voor zendinstallaties is je gemeente het eerste aanspreekpunt.

Voor vragen over de blootstellingsnormen en de mogelijke gezondheidsrisico’s van elektromagnetische velden afkomstig van vast opgestelde zendantennes

In het Vlaams gewest
Milieu & Gezondheid
Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE)
Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid
Dienst Milieu & Gezondheid
Graaf de Ferraris gebouw
Koning Albert II-laan 20 bus 8
1000 Brussel
Tel. 02 553 11 20
milieu.gezondheid@lne.vlaanderen.be
www.lne.be

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Leefmilieu Brussel - BIM
Administratie voor Leefmilieu en Energie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Gulledelle 100
1200 Brussel
Tel. 02 775 75 75
info@leefmilieubrussel.be
www.leefmilieubrussel.be

In het Waals gewest
Direction générale opérationnelle de l'Agriculture, des Ressources naturelles et de l'Environnement
Avenue Prince de Liège 15
5100 Jambes
Tel. 081 33 50 50
environnement.wallonie.be

Voor technische informatie
Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie (BIPT)
Ellipse building - Gebouw C
Koning Albert II-laan 35
1030 Brussel
Tel. 02 226 88 88
info@ibpt.be
www.sites.bipt.be
www.bipt.be

Voor vragen over de gezondheidsaspecten verbonden aan producten die elektromagnetische golven uitstralen (zoals gsm, DECT-telefoon)
FOD Volksgezondheid, Veiligheid van Voedselketen en Leefmilieu
Directoraat-generaal Leefmilieu
Victor Hortaplein 40 bus 10
1060 Brussel
Contact Center: 02 524 97 97
info@milieu.belgie.be
www.milieu.belgie.be

www.health.belgium.be/css_hgr (adviezen en aanbevelingen over niet-ioniserende straling van de Hoge Gezondheidsraad)
www.infogsm.be
"Elektromagnetische velden en gezondheid: uw wegwijzer in het elektromagnetische landschap", Federale overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, 2010, 40 p.
"Mobiele telefoon en gezondheid: normen, wetenschappelijke feiten en tips voor verstandig gebruik", Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, 2011, 16 p.
Gratis brochures te bestellen op het nummer 02 524 97 97 of te downloaden van www.milieu.belgie.be .