Slachtoffer van diefstal en geweld

Ik ben het slachtoffer van een diefstal en/of geweld. Wat staat mij te doen? Kan ik specifieke hulp krijgen?

Als slachtoffer van een misdrijf is de politie meestal de eerste dienst waarmee je in contact komt, ofwel omdat de politie naar de plaats van het misdrijf komt, ofwel omdat je je naar het politiekantoor begeeft om aangifte te doen. Je hebt er belang bij om snel na de feiten aangifte te doen zodat de politie zowel precieze informatie heeft over de feiten (uur, plaats, beschrijving van de verdachte …) als over de schade die je hebt geleden (omschrijving van de gestolen voorwerpen, verwondingen …).

De politie staat in voor de eerste opvang. Zij noteert jouw verklaring in een proces-verbaal. Behoudens uitzonderingen heb je het recht om kosteloos een kopie van de tekst van jouw verhoor te krijgen. De politie geeft je ook de nodige informatie en als je nood hebt aan bijstand, kan zij de dienst politionele slachtofferbejegening inschakelen of je doorverwijzen naar een andere gespecialiseerde dienst.

Je ontvangt van de politie ook een attest van klachtneerlegging. Dat document bevat informatie over het verdere verloop van jouw klacht alsook een aantal praktische gegevens zoals het nummer van het proces-verbaal en adressen van diensten die je verder kunnen helpen. Bewaar dit document dus.

ONDERZOEK
De politie stuurt jouw klacht in principe door naar het parket van de procureur des Konings, die zal beslissen welk gevolg er aan de klacht kan worden gegeven. Het houdt hierbij rekening met de elementen van het dossier, de aard van het misdrijf en het resultaat van het onderzoek. Het parket van de procureur des Konings kan een van de volgende beslissingen nemen:

Seponering: het dossier kan zonder gevolg geklasseerd worden omdat vervolging niet mogelijk is (bijvoorbeeld omdat de dader niet wordt gevonden of omdat er onvoldoende bewijzen zijn) of omdat vervolging niet opportuun is (bijvoorbeeld omdat je volledige schadeloosstelling verkregen hebt). Die beslissing is voorlopig. Het onderzoek kan heropend worden indien bijvoorbeeld nieuwe elementen ter kennis worden gebracht van de procureur des Konings.
Bemiddeling in strafzaken: de procureur des Konings kan een bemiddeling in strafzaken voorstellen die door een justitieassistent zal worden opgestart. Bij bemiddeling in strafzaken wordt via een overeenkomst tussen dader en slachtoffer getracht de materiële en/of morele schade te herstellen. Zij vereist dus de instemming en actieve medewerking van dader en slachtoffer. De procureur des Konings kan ten aanzien van de dader nog bijkomende voorwaarden stellen (opleiding, gemeenschapswerk, medische behandeling of therapie). Als er een overeenkomst wordt bereikt tussen dader en slachtoffer over het herstel van de schade en als de dader de eventuele bijkomende maatregel(en) uitvoert, leidt dit tot het verval van de strafvordering (d.w.z. dat de procureur des Konings de zaak niet meer voor de strafrechtbank zal kunnen brengen).
Minnelijke schikking: de procureur des Konings kan de dader voorstellen een bepaalde geldsom te betalen binnen een bepaalde termijn. Hij kan dat enkel voorstellen als de dader zijn verantwoordelijkheid erkent en hij het slachtoffer voor de veroorzaakte schade vergoedt. Als de dader deze geldsom betaalt, leidt dit tot het verval van de strafvordering (d.w.z. dat de procureur des Konings de zaak niet meer voor de strafrechtbank zal kunnen brengen).
Instellen van een gerechtelijk onderzoek: de procureur des Konings kan aan de onderzoeksrechter vragen een onderzoek (het gerechtelijk onderzoek) te voeren omdat er ingrijpende onderzoeksmaatregelen noodzakelijk zijn (bijvoorbeeld een voorlopige hechtenis of een huiszoeking). Na afloop van het gerechtelijk onderzoek moet een onderzoeksgerecht (de raadkamer of, in hoger beroep, de kamer van inbeschuldigingstelling) zich uitspreken over het vervolg van de procedure (bijvoorbeeld: buitenvervolgingstelling, verwijzing naar de bevoegde rechtbank …).
Vervolging: als de procureur des Konings na afloop van zijn onderzoek (het opsporingsonderzoek) van oordeel is dat er voldoende bezwaren zijn, kan hij beslissen om de vermoedelijke dader te vervolgen door de zaak voor de strafrechtbank te brengen.

JURIDISCHE BIJSTAND
Je hebt recht op juridische bijstand. Via de juridische eerstelijnsbijstand kun je kosteloos praktische inlichtingen, juridische informatie en een eerste juridisch advies krijgen. Er worden zitdagen georganiseerd in de gerechtsgebouwen, de vredegerechten, de justitiehuizen, sommige gemeentebesturen, de meeste OCMW’s en bij verscheidene vzw’s die over een juridische dienst beschikken.

Voor een uitgebreid juridisch advies of rechtsbijstand, of als je je wil laten vertegenwoordigen, moet je je tot een advocaat richten. Je kiest vrij je advocaat. Via de juridische tweedelijnsbijstand (voorheen pro deo) kun je een beroep doen op de diensten van een advocaat die, afhankelijk van jouw inkomen, geheel of gedeeltelijk kosteloos zullen zijn. Hiervoor kun je terecht bij het bureau voor juridische bijstand.

BEMIDDELING
De wet biedt iedereen die betrokken is bij een strafprocedure de mogelijkheid om gratis een beroep te doen op een bemiddeling. Dit is mogelijk in elk stadium van de procedure en zelfs tijdens de strafuitvoering. Een bemiddeling op verzoek van het slachtoffer of de dader is geen alternatief voor een uitspraak door de rechter. Een bemiddeling biedt aan het slachtoffer en de dader de mogelijkheid om, met behulp van een neutraal persoon, een dialoog aan te gaan rond de feiten en de gevolgen ervan en om mogelijkheden tot herstel te zoeken.

VERKLARING VAN BENADEELDE PERSOON
Je kunt een verklaring van benadeelde persoon afleggen door een standaardformulier in te vullen op het secretariaat van het parket. Je kunt dit ofwel zelf doen ofwel via een advocaat. Als benadeelde persoon heb je het recht om op de hoogte te worden gehouden van het gevolg dat aan jouw klacht wordt gegeven, met andere woorden om geïnformeerd te worden over:

de eventuele seponering van jouw dossier en de reden daarvan
het instellen van een gerechtelijk onderzoek
de vaststelling van een zittingsdag voor het onderzoeks- of vonnisgerecht

Ook kun je elk document dat je nuttig acht laten toevoegen aan het dossier.

BURGERLIJKE PARTIJSTELLING
Als burgerlijke partij kun je niet alleen schadeherstel vorderen, maar geniet je ook een aantal rechten tijdens de hele strafprocedure:

Tijdens het gerechtelijk onderzoek: je kunt de onderzoeksrechter vragen om inzage in het strafdossier en om bijkomende onderzoekshandelingen te stellen.
Tijdens de strafuitvoeringsfase: je hebt het recht om geïnformeerd en/of gehoord te worden, bijvoorbeeld in het geval van een voorwaardelijke invrijheidstelling.

Er zijn verschillende manieren en momenten waarop je je burgerlijke partij kunt stellen:

Tijdens de onderzoeksfase:
- Als er geen gerechtelijk onderzoek lopende is, kun je (in persoon of via jouw advocaat) een klacht met burgerlijke partijstelling neerleggen bij de onderzoeksrechter. Je moet dan een bepaalde geldsom in bewaring geven bij de griffie als voorschot op de gerechtskosten. Je krijgt deze geldsom terug als de verdachte achteraf schuldig wordt bevonden.
- Als er wel al een gerechtelijk onderzoek geopend is, kun je je burgerlijke partij stellen middels een eenvoudige verklaring, in persoon of via jouw advocaat, voor de onderzoeksrechter. Je kunt je ook burgerlijke partij stellen op het einde van het gerechtelijk onderzoek, op het moment dat de zaak door het onderzoeksgerecht wordt behandeld.
Tijdens de zitting van de rechtbank: je kunt je burgerlijke partij stellen op de zitting middels een eenvoudige verklaring, in persoon of via jouw advocaat. Je kunt je daarentegen niet voor het eerst burgerlijke partij stellen wanneer de zaak reeds in hoger beroep in behandeling is.

SLACHTOFFERZORG
Als je nood hebt aan bijstand kun je de politie hiervan op de hoogte brengen; zij kan de dienst politionele slachtofferbejegening inschakelen of je doorverwijzen naar een andere gespecialiseerde dienst.

De dienst slachtofferonthaal (die deel uitmaakt van het justitiehuis) kan je - op afspraak - specifieke informatie geven omtrent jouw dossier. De dienst kan je ook de nodige ondersteuning en bijstand bieden tijdens de gerechtelijke procedure. Daarnaast kan hij je doorverwijzen naar de bevoegde hulpverleningsdiensten naargelang het probleem waarmee je geconfronteerd wordt.

Er bestaat ook een dienst voor slachtofferhulp die je, indien nodig, kan helpen bij de verwerking van de gevolgen van het misdrijf, psychosociale of praktische hulp bieden en informatie bezorgen. Met behulp van het verwijsformulier kun je de politie toestemming verlenen om jouw gegevens aan de dienst slachtofferhulp mee te delen. In dat geval zal de dienst slachtofferhulp je zelf zo snel mogelijk contacteren.

FINANCIELE HULP AAN SLACHTOFFERS VAN OPZETTELIJKE GEWELDDADEN
Als de feiten opzettelijke gewelddaden betreffen en je geen voldoende vergoeding van de schade kunt krijgen (bijvoorbeeld omdat de dader onbekend is), kan de Commissie voor Financiële Hulp aan Slachtoffers van Opzettelijke Gewelddaden en Occasionele Redders je in bepaalde gevallen en onder bepaalde voorwaarden een financiële hulp toekennen.

Wend je tot het justitiehuis van je gerechtelijk arrondissement (zie Nuttige adressen), een dienst slachtofferonthaal (zie Nuttige adressen), een dienst slachtofferhulp (zie Nuttige adressen), een advocaat, een bureau voor juridische bijstand, een erkende bemiddelingsdienst.

Voor het verkrijgen van een vergoeding onder bepaalde voorwaarden
Federale Overheidsdienst Justitie
Commissie voor Financiële Hulp aan Slachtoffers van Opzettelijke Gewelddaden en aan Occasionele Redders
Tel. 02 542 72 18 • 02 542 72 29 • 02 542 72 36
commissie.slachtoffers@just.fgov.be

www.justitie.belgium.be
www.advocaat.be www.suggnome.be (om een bemiddelaar te vinden)
· "U bent slachtoffer", Federale Overheidsdienst Justitie, 2009, 28 p.
· "Financiële hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden", Federale Overheidsdienst Justitie, 2010, 16 p.
Gratis brochures te downloaden van www.justitie.belgium.be.