PDF versieIk woon vlakbij een hoogspanningslijn. Is dit schadelijk voor de gezondheid? Welke normen gelden in België?
Elektriciteit brengt comfort in ons leven. Van de elektrische aandrijving van het openbaar vervoer tot huishoudtoestellen, een leven zonder elektriciteit is in onze moderne samenleving haast ondenkbaar geworden. We staan er echter niet bij stil dat elk elektrisch toestel of systeem voor transport en distributie van elektrische energie (hoogspanningslijnen en elektriciteitskabels) een blootstelling aan elektrische en magnetische velden veroorzaakt. Deze velden hebben een frequentie van 50 Hz (1 Hz = 1 trilling per seconde) en noemen we daarom "laagfrequente" velden.
ELEKTRISCHE VELDEN EN MAGNETISCHE VELDEN
Elektrische velden worden opgewekt door elektrische ladingen en worden gemeten in Volt per meter (V/m) of kilovolt per meter (1 kV/m = 1000 Volt per meter). Bijvoorbeeld, als een nachtlampje via een stopcontact aangesloten is op het elektriciteitsnet, is er een elektrisch veld aanwezig.
Magnetische velden ontstaan wanneer er elektrische (wissel)stroom vloeit, dus bij verbruik van elektriciteit (bijvoorbeeld als de lamp brandt). De sterkte wordt uitgedrukt in Ampère per meter (A/m), maar men gebruikt ook het begrip magnetische inductie, uitgedrukt in Tesla (T) of microTesla (μT) (1 µT = 0,000001 Tesla).
BLOOTSTELLING AAN LAAGFREQUENTE ELEKTROMAGNETISCHE VELDEN
Elektromagnetische velden zijn een natuurlijk verschijnsel en zijn er altijd al geweest. Door de toenemende vraag naar elektriciteit is de blootstelling aan laagfrequente elektrische en magnetische velden gedurende de twintigste eeuw echter gestaag toegenomen. Gemiddeld bedraagt het laagfrequent magnetisch veld in een woning 0,04 µT. Door het gebruik van elektrische toestellen, zoals een stofzuiger, haardroger of scheerapparaat, kan het magnetisch veld echter gedurende een korte tijd waarden van 10 – 1000 µT bereiken (aan de motor).
Onder hoogspanningslijnen kan de sterkte van deze laagfrequente velden oplopen tot respectievelijk 12 kV/m en 30 µT (in het slechtste geval). De veldsterkte vermindert echter snel zodra men zich verwijdert van de lijn. Wonen nabij een hoogspanningslijn betekent dus niet noodzakelijk dat men is blootgesteld aan hoge waarden van een elektrisch en magnetisch veld. Bovendien is het elektrisch veld in woningen klein omdat het tegengehouden wordt door hindernissen zoals muren.
INVLOED OP DE GEZONDHEID
Het enige bewezen effect van laagfrequente velden is het opwekken van een elektrische stroom in levend weefsel. Deze elektrische stroom kan de werking van zenuwen en spieren verstoren of ervoor zorgen dat lichtflitsen in het gezichtsveld worden waargenomen. Om deze effecten te bereiken moeten de velden erg sterk zijn. De laagfrequente velden die ons in het dagelijks leven omringen, ontwikkelen slechts een heel zwakke elektrische stroom.
Over de langetermijneffecten zijn de wetenschappers minder zeker. Er zijn aanwijzingen (uit epidemiologisch onderzoek) dat langdurige blootstelling aan laagfrequente magnetische velden, afkomstig van het hoogspanningsnet, een licht verhoogd risico op leukemie bij kinderen met zich mee kan brengen. Het gaat hierbij om residentiële blootstelling aan magnetische velden met gemiddelde waarde groter dan 0,3 – 0,4 µT over 24 uur. Het Internationale Agentschap voor Kankeronderzoek (IAKO, in het Engels IARC) heeft de laagfrequente magnetische velden daarom geklasseerd als "mogelijk kankerverwekkend bij mensen".
Deze classificatie wordt door het IAKO gebruikt om een stof aan te duiden waarvoor er beperkte aanwijzingen zijn dat ze kankerverwekkend is voor mensen. Koffie, bijvoorbeeld, behoort ook tot deze categorie omdat het de kans op blaaskanker verhoogt terwijl het tegelijk een beschermende werking heeft tegen darmkanker.
Hoewel het IAKO laagfrequente magnetische velden heeft geclassificeerd als mogelijk kankerverwekkend bij mensen, blijft het mogelijk dat er andere verklaringen bestaan voor het waargenomen verband met kinderleukemie.
De wetenschappelijke gegevens laten volgens het IAKO nog niet toe om een conclusie (bevestigend of ontkennend) te trekken wat betreft andere vormen van kanker bij kinderen en volwassenen, evenals andere vormen van blootstelling (bijvoorbeeld aan statische velden, laagfrequente elektrische velden of radiogolven).
Hoewel de aanwijzingen niet voldoende zijn om strengere normen te verantwoorden, kan men het mogelijke risico voor de gezondheid van kinderen niet uitsluiten. Onderzoekers raden families met jonge kinderen dan ook aan om een woning te kiezen buiten de 0,4 µT corridor. In de praktijk betekent dit een afstand van 20 tot 50 m ten opzichte van een hoogspanningslijn afhankelijk van de aard van de lijn.
Het onderzoek naar de gezondheidseffecten van magnetische velden gaat onverminderd voort, ook in België. Personen die denken dat hun gezondheidsproblemen een verband hebben met elektromagnetische velden, kunnen deelnemen aan het onderzoeksprogramma van de Belgian BioElectroMagnetic Group (BBEMG) aan de Universiteit van Luik. Dit wetenschappelijke onderzoeksprogramma bevat onder andere genetische, klinische, psychologische en psychofysiologische testen en een provocatieonderzoek. Het onderzoeksteam behandelt geen gezondheidsklachten; daarvoor moet men een dokter raadplegen. Dit onderzoek dient enkel om een beter inzicht te krijgen in de invloed van elektromagnetische velden op het menselijk lichaam.
BELGISCHE REGLEMENTERING
De Belgische wetgeving beperkt de stroomsterkte van het elektrisch veld dat wordt opgewekt door elektrische installaties voor transport en verdeling van elektriciteit als volgt:
- 5 kV/m in woon- of woonuitbreidingsgebieden
- 7 kV/m op wegen
- 10 kV/m op andere plaatsen
Tot op heden is er echter geen Belgische wetgeving voor de beperking van de blootstelling van de bevolking aan laagfrequente magnetische velden. België aanvaardt de internationale aanbeveling van 100 µT. Deze waarde is gebaseerd op gekende acute gevolgen.
CONTROLEMETINGEN
Het technische toezicht wordt uitgevoerd door Elia, de beheerder van het Belgische hoogspanningsnet. In de nabijheid van een hoogspanningslijn is de blootstellingsgraad afhankelijk van de aard van de lijn (70 kV, 150 kV, 380 kV), de afstand tot de lijn en de reële stroomsterkte in de lijn. Op aanvraag verricht Elia kosteloos metingen van het magnetisch veld in woningen.
Informatie over de technische parameters van hoogspanningslijnen en metingen van elektrische en magnetische velden
Elia (beheerder van het Belgische hoogspanningsnet)
Contact Center Vlaanderen
Vaartkaai 2
2170 Merksem
Tel. 03 640 07 11
sts.vlaanderen@elia.be
Contact Center Brussel
Keizerslaan 20
1000 Brussel
Tel. 02 546 72 64
sts.bruxelles@elia.be
www.elia.be
Informatie over gezondheidsrisico's bij hoogspanningslijnen
Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu
Directoraat-generaal Leefmilieu
Victor Hortaplein 40 bus 10
1060 Brussel
Contact Center: 02 524 97 97
info@milieu.belgie.be
www.milieu.belgie.be
Om deel te nemen aan het onderzoeksprogramma van de Belgian BioElectroMagnetic Group (BBEMG)
Universitair ziekenhuis Sart Tilman (Luik)
Cindy Rocha
Tel. 04 366 77 78
Cindy.RochaAugusto@ulg.ac.be
Verstuur naar een vriend